گزارش مختصر ازکنفرانس فارو
گزارش مختصر ازکنفرانس فارو
جهان وبحران حقوق بشردر افغانستان
«به مناسبت روز جهانی حقوق بشر»
مورخ ۷ دسمبر ۲۰۲۵
کنفرانس «جهان و بحران حقوق بشر درافغنستان» در شرایطی برگزار شد که حاکمیت خودکامه طالبان در افغانستان حقوق بشر را یک پدیدهٔ غربی دانسته وحقوق بشر شهروندان افغانستان، بخصوص زنان را بصورت نظام مند ورسمی بدون هراس از فرا خوانده شدن به پاسخگوئی پامال میکند. ازجانب دیگرحاکمیت نیروهای راست و ضد دموکراسی در ایالات متحده وبرخی نقاط دیگرجهان منجر به تضعیف توجه و پشتیبانی از اصول حقوق بشر و دموکراسی درجهان شده است. در چنین فضا و حالتی فریاد حق طلبانه وعدالتخواهانهٔ زنان ومردان آزادیخواه افغانستان باید با قوت هرچه بیشترانعکاس داده شود تا مگر مردم جهان برای زنان دربند ومردم به گروگان گرفته شدهٔ افغانستان دادخواهی کنند و دولت خود را وادار به برداشتن گام های عملی برای افزایش فشار برحکام آزادی کُش افغانستان کنند.
زبان کنفرانس انگلیسی و دری بود که توسط بانو مینه رفیق، فعال حقوق بشر و عضو هیأت مدیرهٔ فارو گردانندگی میشد. در این کنفرانس متخصصین، پژوهشگران، کارشناسان حقوق بشربین المللی و داخلی سخنرانی نموده و سپس در یک پنل باهم تبادل نظر نموده و به سوالات اشتراک کنندگان پاسخ داداند.
کنفرانس با پخش آهنگ ماندگار استاد اولمیر(دا زمونږزیباوطن) آغازشد. سپس بانو مینه رفیق فعال حقوق بشر و عضو هیأت مدیرهٔ فارو که گردانندگی کنفرانس را بعهده داشت، بعد ازخیرمقدم گفتن به اشتراک کنندگان و معرفی مختصر برنامهٔ کنفرانس از محترم علی دلیری رئیس فارو دعوت نمود تا کنفرانس را افتتاح کند.
آقای دلیری بعد ازابراز امتنان ازسخنرانان، اشتراک کنندگان و فعالین فارو کنفرانس را افتتاح نمود. رئیس فارو گفت:« امروز، ما در زمانی گرد هم آمدهایم که افغانستان همچنان با یکی از عمیقترین و پیچیدهترین بحرانهای حقوق بشری زمان خود روبرو است. نقض گسترده حقوق زنان، محدودیتهای شدید برآزادی بیان، محرومیت میلیونها دختروطن ما از تحصیل و وضعیت دشوار پناهندگان افغان در سراسر جهان، همگی گواه دردناکی از این فاجعه جاری هستند. آقای دلیری اضافه نمود: «فارو، به عنوان صدای همبستگی و انعکاس دهندهٔ خواستهای بخش زیادی ازافغانها در سراسر اروپا، قاطعانه معتقد است که دفاع از کرامت انسانی و حقوق اساسی، مسئولیت مشترک همه ماست. هدف کنفرانس ما نه تنها روشن وبرجسته کردن رنجها، بلکه بررسی راههای عملی برای حمایت، طرفداری و مشارکت در ایجاد تغییرات معنادار است.».
نخستین سخنران کنفرانس بانو بلقیس روشن عضو رُک وراست گوونقادبا جرأت پارلمان سابق بود. خانم روشن در قسمتی از بیانات خود گفت:« متأسفانه شعارحقوق بشردراین اواخر، برای برخی قدرتهای بزرگ به وسیلهٔ سودجوئی سیاسی مبدل شده وقدرتهای ذیدخل یا به تقویت مالی حاکمیت طالبان میپردازند و عده ای درمنطقه با گروه تروریستی تعامل و برای شان لابی میکنند. ملل متحد و برخی سازمانهای بین المللی دیگراصولاً برای حمایت از عدالت در روابط بین المللی و جلوگیری از زیرپاشدن حقوق انسانها اساس گذاشته شدند. اما متاًسفانه در عمل می بینیم که قدرتهای بزرگ از این سازمانها بحیث وسیلهٔ رسیدن به اهداف و سلطه جوئی های خود استفاده میکنند. که همین موضوع باعث مأیوسیت عده ای ازمردم از این سازمانها شده است. پس یگانه راه رسیدن به تأمین حقوق بشر درافغانستان و جهان اینست که همگان متحد و یک مشت محکم شده به مبارزه ی معنادارعلیه ناقضان حقوق بشربپردازند».
مهمان خاص این کنفرانس آقای ریچارد بنیت، گزارشگر خاص ملل متحد برای حقوق بشر در افغانستان بود که با وصف مصروفیت در برنامه های دیگردعوت فارو را پذیرفته و در کنفرانس اشتراک و سخنرانی نمودند. آقای بنیت ضمن اظهارسپاس ازفارو بخاطربرگزاری کنفرانس ، ابراز داشت: « افتخار میکنم که امروز در این کنفرانس اشتراک نموده و سخنرانی میکنم. طوریکه میدانید، امروز مصادف است با ۱۶مین روزفعالیت جهانی برای محو خشونت علیه زنان است و درعین حال در آستانهٔ روز جهانی حقوق بشر قرار داریم. بعد از توضیح در مورد محدودیت های سیستماتیک وضع شده علیه زنان ووضعیت حقوق بشردر افغانستان، محترم بنیت گفتند: «چون نام کنفرانس امروز(جهان و حقوق بشر در افغانستان است)، بگذارید از این شروع کنم که حمایت جامعهٔ جهانی به حقوق بشرنه تنها در افغانستان، بلکه در سطح جهان کمرنگ شده است. بحران حقوق بشر و حقوق بشردوستانه درعد ای ازکشور ها بیداد میکنند، اما قدرتهای بزرگ جهان به آنها رسیدگی لازمه را نمیکنند. بودجهٔ ملل متحد تا حد زیادی تقلیل یافته زیرا حدود ۵۰ کشور بشمول ایالات متحده و روسیه حق العضویت خود به این سازمان را نه پرداخته اند. آقای ریچاردبنیت گفت بودجه ماموریت من هم بحدی تقلیل یافته که اگر اجازهٔ سفربه افغانستان را هم میداشتم صرف یکبار در سال میتوانستم برای تهیهٔ گزارش به آنجا سفر کنم. سپس گزارشگرخاص ملل متحد برای افغانستان افزود، حذف حقوق زنان و دوشیزه گان، که از نظر برخی حقوقدانان مصداق اپارتاید جنسیتی است، در دو محکمهٔ جهانی، یعنی محکمهٔ جزائی بین المللی و محکمهٔ عدالت بین المللی تحت بررسی است که امیدوارم دراین موارد به اسرع وقت اقدام جدی شود».
درین قسمت کنفرانس بانو مینه رفیق از داکتر زمان ستانیزی، استا عرفان و زبان در پوهنتون ها در ایالات متحده، و تحلیگردعوت نمود تا سخنرانی خود را به کنفرانس ارائه کند. داکتر ستانیزی گفت، از من خواسته شده بود تا درمورد حقوق بشر و اسلام صحبت کنم، اما میخواهم در مورد عدم اصولیت و صداقت در پیاده ساختن همسان اصول حقوق بشرصحبت کنم. قدرتهای بزرگ مثل ایالات متحده، چین و غیره مافوق قانون اند. اگر عدم رعایت حقوق بشر جرم است، تعریف جرم نباید بر مبنای هویت متهم بلکه بر اساس حالت قربانی صورت گیرد. بطورمثال اگرجرایمی را که زندانهای ابوغریب و بگرام را باهم مقایسه کنیم، جرایم بگرام شدید تر است. اما کسی راجع به آن صحبت نمیکند. آقای ستانیزی در قسمت دیگری از صحبت خود در اشاره به وضع حقوق بشر افغانستان اصطلاح استبداد دینی را بکار برد. در قسمت دیگری داکتر ستانیزی وی درعین حال افزودند که حقوق بشر درسالهای اخیرحیثیت توپ فتبال را بخود گرفته و کشورها بگونه ی سلیقه یی دراین باره عمل میکنند.
سپس نوبت رسید به سخنرانی آقای تام سایرینگ، رئیس لیگ تحقیقات حقوق بشرمستقر در ناروی، یک سازمان غیردولتی تحقیقاتیِ حقوق بشری با صلاحیت مشورتی به یکی از ارگانهای ملل متحد دارد. درسخنان آقای تام سایرنگ نکات مهمی نهفته بود. مثلاً او گفت که نقض حقوق بشر دارای دو بُعد (داخلی و خارجی) میباشد. دربُعد داخلی، نظام ها وحکومت ها حقوق بشر را زیرپا میگذارند و در بُعد خارجی، قدرت های توانمند جهان. اگروضعیت حقوق بشر را منابع قدرتمند و با صلاحیت بین المللی جداً نظارت نکنند،حالت از این هم بد ترخواهد شد. آقای (تام) ازکشورهای روسیه، اوکرایین، سوریه، کانگو، روندا و غزه بعنوان مناطق سرکوب شده ی حقوق بشر نام بُرد و درعین حال، از وضعیت روانی مردم، وضع اسف بار کودکان و محرومیت ملیونها انسان جهان ازحق و عدالت یادآوری کرد. در رابطه به افغانستان نیز آقای سایرنگ بر تأثیرات شدید محدودیتهای سیستیماتیک وضع شده توسط طالبان بر وضع روانی دختران و زنان محروم شده از تعلیم و کار نیز یاد آوری نمود.
سپس گردانندهٔ کنفرانس از آقای احسان قانع پژوهشگر، تحلیلگرو فعال حقوق قربانیان دعوت نمود تا پرزنتیشن خود را ارائه کنند. آقای قانع گفت که موضوع سنخرانی اش محکمهٔ جزائی بین المللی است و اجراآت این محکمه در ررابطه به افغانستان است. بعد ازشرح مبسوط درمورد خود محکمه و ساحهٔ صلاحیت قضائی آن، محترم قانع اضافه نمود: افغانستان در سال ۲۰۰۳ عضو آی.سی.سی شد و متأسفانه جرایم جنگی ارتکاب یافته قبل از این سال در ساحه صلاحیت قضائی این محکمه قرار ندارد. درسال ۲۰۲۰ محکمه جزائی بین المللی بعد از سالها تحقیقات ابتدائی تصمیم به آغاز رسیدگی جرایم ارتکاب یافته توسط قوای بین المللی، قوتهای نظامی دولت افغانستان و طالبان از سال ۲۰۰۳ به بعد گرفت. بزودی حکومت غنی ادعا نمود که خود این حکومت مصروف بررسی عدلی دوسیه های متعلق به افغانستان و از محکمه خواست تا اجراآت خود را تعلیق کند. بعد از سقوط حکومت و رویکارآمدن مجدد طالبان در اکتوبر ۲۰۲۲ محکمه چنین نتیجه گیری نمود که حالا حاکمیتی در افغانستان وجود ندارد که خود به بررسی جنایات بین المللی بپردازد و دوسیهٔ افغانستان دوباره باز شد. اولویت فعلی محکمه بررسی اتهامات طالبان و داعش خراسان است. در جولای سال ۲۰۲۴ تحقیقات در مورد چهار رهبرعمدهٔ طالبان را رسماً آغاز نمود». آقای قانع در ادامه دلایل اهمیت اجراآت آی.سی.سی را برای افغانستان را نام بردند.
سخنران بعدی انجنیر عزیز رفیعی فعال مدنی و حقوق بشری، رئیس اجرائی مجمع جامعه مدنی افغانستان (مجما) بود.
آقای رفیعی به نوبه ی خویش سخنان فشرده واما بسیار سنجیده شده ومفیدی را اظهارداشت. رفیعی گفت: وضعیت کنونی را در سه سوال مطرح میکنم و وسوال چهارمی را به راه حل ها اختصاص میدهم. سوال اول اینست که آیا جهان بحران حقوق بشر، نبودن سیستم حقوقی در جامعه ومحرومیت زنان ازتحصیل وکاررا می بیند؟ جواب من به این سوال مثبت است. جهان این حالت را می بیند. به آن عادت هم نکرده اما خود جهان در ایجاد آن سهیم است. نگرانی امروز فقط نقض حقوق بشر نیست، بلکه عادی شدن نقض حقوق بشر نیزاست. یعنی عادت کردن تدریجی جهان به به بسته ماندن مکاتب، نقض آزادی بیان و…. و این یک خطر بزرگ برای آینده است. امروز در جهان تمایل به تعامل بدون قید و شرط با طالبان باید مشروط به زمان رعایت حقوق بشر باشد. جهان درقبال رعایت حقوق بشر درافغانستان، بجای مسوولیت پذیری، تنها تماشاگر با قیمانده است. هرگاه فراموشی و سکوت راجع به نقض حقوق بشردرافغانستان ادامه یابد، آهسته آهسته به امرعادی مبدل خواهد شد و این، سخت تکان دهنده خواهد بود. وی درپایان سخنانش با صراحت گفت که بمنظور رهایی از این بُن بست ننگین، بهتراست صدا های اعتراضی و حق طلبانه ی مان را بلند و بلند تر نماییم.
سپس نوبت رسید به بخش بحث در داخل پنل و سپس پرسش و پاسخ با اشتراک کنندگان. در این بخش بحث آموزنده و پُر محتوی بین اعضای پنل (سخنرانها) صورت گرفت. سپس عده ای از اشتراک کنندگان سوالاتی را به
اعضای پنل کنفرانس مطرح کردند که بجواب آنها پرداخته شد.
جمعبندی کنفرانس توسط محترم پیکار پامیر نویسنده، شاعر و مؤرخ شناخته شدهٔ افغانستان مقیم کانادا صورت گرفت. محترم پیکار پامیرسخنان خود را چنین آغازکردند: از فارو بخاطر برگزاری همچو کنفرانس ابراز امتنان میکنم. در ضمن میخواهم از انتخاب آهنگ استاد اولمیرتوسط فارو بحیث سرودی که صدای ملت است وکنفرانس ها با آن آغازگردد، استقبال میکنم. آقای پامیربصورت فشرده راجع به مطالب هریک ازسخنرانی ها صحبت نمودند ونکات مهم هر سخنرانی را یاد آوری کردند. آقای پامیردر جمعبندی خود پیشنهاداتی داشتند که در آینده باید مد نظر گرفته شود. در ختم سخنان آقای پامیر بر ضرورت یک رستاخیز جهانی تأکید شد؛ رستاخیزی که بشریت را به اصول اساسی انسانیت بازگرداند، زمینهٔ تطبیق این اصول را فراهم سازد و وجدان خفتهٔ جهان را بیدار کند. تاکید کردند.
قرارشد قطعنامهٔ کنفرانس به اشتراک کنندگان ارسال گردد تا آنها الی ۲۴ ساعت بعد از کنفرانس در مورد قطعنامه نظر بدهند.
در خاتمه خانم مینه رفیق عضو هیأت مدیرهٔ فارو وگردانندهٔ کنفرانس ازاشتراک کنندگان، سخنرانها و فعالین فارو بخاطر سهم فعال شان در برگزاری کنفرانس سپاسگزاری نموده و نوبت سخن را به آقای دلیری رئیس فارو داد.
محترم دلیری سخنان اختتامیهٔ خود را چنین آغاز کردند: با سپاس و قدردانی عمیق، اکنون به پایان نشست امروز میرسیم؛ نشستی که نهتنها فرصتی برای تبادل نظر و ارائه دیدگاههای عمیق بود، بلکه بار دیگر نشان داد که مسئله حقوق بشر در افغانستان چقدر برای همه ما جدی، حیاتی و سرنوشتساز است.
اجازه دهید در این لحظات پایانی، از صمیم قلب از تمام کسانی که این کنفرانس را ممکن ساختند، سپاسگزاری کنم.
نخست، از سخنرانان برجسته امروز—شخصیتهایی که هر یک با دانش، تجربه و تعهدشان چراغ روشنگری را در این فضای بحث برافروختند. سخنان شما نهتنها واقعیتهای تلخ میدانی را روشن ساخت، بلکه راهکارها، امیدها و مسیرهای عملی را نیز پیش روی ما گذاشت.
از گرداننده محترم برنامه تشکر میکنم که با مدیریت حرفهای، جریان نشست را منظم، روان و ثمربخش ساختند.
سپاس ویژه از همکاران عزیزم در هیئت مدیره فدراسیون فارو که با تلاش پشتصحنه، هماهنگی، برنامهریزی و پشتیبانی تخنیکی، این کنفرانس را از آغاز تا پایان همراهی کردند.
از تمام اشتراککنندگان گرامی که با حضورشان ، پرسشها و دیدگاههای ارزشمند خود روح تازهای به این برنامه بخشیدند نیز قدردانی میکنم. حضور شما نشاندهنده اهمیت این بحث و تعهد مشترک ما برای دفاع از حقوق مردم افغانستان است.
دوستان عزیز، بحثهای امروز بار دیگر ثابت کرد که بحران حقوق بشر در افغانستان یک واقعیت دردناک اما قابل تغییر است، به شرط آنکه صدای ما خاموش نشود و تلاشهای جمعی ما ادامه یابد.
راهحلها آسان نیستند، اما تجمع امروز نشان داد که دانش، تجربه و اراده جمعی برای حرکت به سوی آیندهای بهتر وجود دارد. فدراسیون افغانهای مقیم اروپا (فارو) همچون گذشته، خود را متعهد میداند که صدای زنان، مردان، جوانان، فعالان مدنی، پناهجویان و همه قربانیان نقض حقوق بشر در افغانستان باشد. ما این مسیر را با هم ادامه میدهیم با همبستگی، با عقلانیت، و با امید.
امیدوارم جمعبندی و مباحث امروز برای همه مفید بوده باشد و بتواند در فعالیتهای آینده ما نقش عملی ایفا کند.
در پایان، برای همه شما آرزوی موفقیت، سلامتی و توان بیشتر در راه عدالت و حقوق بشر دارم.
با احترام و امتنان، این کنفرانس را رسماً اختتام مینمایم.
جهت داونلود پی دی اف گزارش اینجا اشاره نمایید
فدراسیون سازمان های افغانهای مقیم اروپا (فارو)